Da Costalaan

Oplevering: circa 1935
Wijk: Dichterswijk, Zeist-Noord

Misschien wel het kortste straatje in onze wijk met 11 postadressen. Vanaf de ‘vijfsprong’ bij de Sionskerk naar de Roemer Visscherlaan. De Da Costalaan werd op 29 mei 1935 genoemd naar Isaac da Costa (1798-1860). Isaac da Costa was een leerling en volgeling van de ideeën van Willem Bilderdijk. Zij waren beiden nauw betrokken bij het zogenaamde Réveil, een herleving in de Hervormde kerk en zij hadden anti-revolutionaire ideeën (tegen de vernieuwingen gepropageerd door de Franse Revolutie: vrijheid, gelijkheid en broederschap). Beiden waren dichter en schrijver van proza en hebben een omvangrijk oeuvre nagelaten.

Historie en bedrijvigheid

Alle huizen zijn gebouwd in 1935. Dat is relatief laat voor de wijk. Hoe kan dat? Vanaf begin jaren ’20 was de oversteek van de Schaerweijdelaan naar Patijnpark en Dichterswijk. Vanaf de Utrechtseweg had je de landgoederen Ma Retraite en Veldheim met een ver strekkende achtertuin en achterin o.a. een boerderij. Het schijnt ook mede de reden te zijn dat de Oude Arnhemseweg daar in die bolling loopt. De vijver van Ma Retraite was ook nog erg groot en in de winter kon je er op schaatsen.

De gemeente mocht een deel overnemen wat ruimte gaf voor een set nieuwe straten. Er was in die jaren behoefte aan meer woningen dus dat kwam goed uit. Saillaint detail: de naam van de Tesselschadelaan gaf bij sommige raadsleden kortsluiting. Zie 3e artikel (opklikbaar):

Op de twee hoeken met de Oude Arnhemseweg zaten winkels. Zo zaten er kruidenier Koetsier en op de andere hoek drogisterij Spaan. In de jaren 70 zat er onder meer een bloemenzaak van de Fam. Van Rooyen. Verder is de groene gras-driehoek voor de Sionskerk een (minimale) speelplek en is anno 2026 aan verbouwing onderhevig. De gemeente noemt de speelplek Da Costalaan.

Gerard de Bruin poste in 2023 onderstaande foto’s op Facebook met als tekst: “Mijn schoonouders hadden een sigarenzaak fam Koetsier op de hoek Da Costalaan-Oude Arnhemseweg”

Stoute inwoners Da Costalaan!

In de oorlog was het van groot belang dat de huizen verduisterd waren in de avond. Voor de Duitsers omdat ze wilden voorkomen dat piloten navigeerden, maar ook de inwoners hadden een belang: je wilde niet het slachtoffer worden van een vergisbombardement. Er werd streng op nageleefd door de bezetters, maar ook door de gemeentelijke Luchtbeschermingsdienst (LBD). Kennelijk waren we in onze wijk wat lakser, want op zeker moment, in juni 1943, kregen we straf: Een week (!) afgesloten van het electriciteitsnetwerk. Onvoorstelbaar anno nu.

Wie woonden er zoal?

Alle huizen zijn in 1935 gebouwd. Het adresboek uit 1936, de eerste editie waarin Da Costalaan staat, laat het volgende zien:

Het adresboek uit 1941 laat het volgende zien:

Eigenlijk zijn er paar missende woningen. Zo is Da Costalaan 8 het hoekje waar de winkel van Koetsier zat. De hoek er tegenover is ook een winkel, maar geen Da Costalaan. De voordeur van dat pand zit aan de Oude Arnhemseweg en wel: Oude Arnhemscheweg 305. De hoek aan de kant van de Roemer Visserlaan is iets soortgelijks aan de hand. Het rijtje 2 t/m 6 heeft nog een huis rechts naast 2. Dit is echter de Roemer Visscherlaan 68, omdat de voordeur aan die kant zit.

Da Costalaan 1

Ik vermoed dat fam Wagenaar de eersten waren. Op 14 maart 1936 lezen we dat ze een diensbode krijgen: Hendrika Grimminck, komt over vanuit Utrecht. Op 18 maart 1936 vestigen fam Carel W. Wagenaar zich er dan toch echt.

In februari 1938 zochten ze nog een flink meisje als hulp. De N.H. staat vermoedelijk voor Nederlands Hervormd. In de oorlog werd ook nog een werkster gevraagd. In december 1942 zien we Hendrika Dijkhoff zonder beroep vanuit Utrecht naar dit adres verhuizen. Onbekend of het erbij is of in plaats van. Wellicht was het wel de nieuwe werkster. In voorjaar 1948 wordt pension aangeboden. Landelijk in De Trouw. Op 1 feb 1968 overlijdt Maria Petronella Vegt op dat adres. Zij was in 1882 geboren in Scheveningen en was daar mede-eigenares van een dames-manufacturen winkel, samen met haar zusters Helena Johanna Vegt en Ida Margaretha Vegt. Ze is begrafen in Den Haag. De huidige bewoners wonen er al weer 25 jaar!

Da Costalaan 3

Ook hier gok ik dat de fam Schepers de eersten waren. Zij kwamen uit Soest in de kersverse wijk. Adrianus Cornelis Schepers (ca. 1879-1958) was getrouwd met Maria Catharina Oomens (1881-1960).

Er heeft na hen in ieder geval tot eind jaren ’70 ook nog een familie Rijpstra gewoond. Izak overleed op 80 jarige leeftijd. Sinds 2012 wonen er nieuwe mensen.

Da Costalaan 5

De eerste bewoner is Mevr. E. Bolwijn. Dit is mogelijk Jacobus zijn zus Elisabeth Johanna Bolwijn of Jacobus zijn moeder Elizabeth Johanna Smit-Bolwijn. De eerste berichten in de krant gaan namelijk over Sophia Bolwijn-Schweizerhof die met haar gezin van Soerakarta (in april 1936 nog onderdeel van Nederlandsch Oost-Indie) overkwam naar Zeist. Zo’n anderhalf jaar later, in december 1937 voegt zich haar man, Jacobus Bolwijn, beroep onderwijzer, vanuit Nederlandsch-Indie bij het gezin. In het adresboek van 1941 zien we echter andere mensen staan. In de periode tussen beide wereldoorlogen kwamen er relatief veel Nederlanders terug van de kolonie om aan te sterken, met verlof of om hun kinderen hier te laten studeren. Het zou kunnen dat de familie Bolwijn het huis als springplank terug Nederland in gebruikt heeft. Ze waren echter al langer in Nederland, of eerder geweest. Bolwijn heeft nog bij het Regiment Infanterie gezeten in Soerabaja. Op 16 oktober 1924 trouwde Jacobus, die geboren was in Soerabaja (N.O.I) met zijn Sofie Else Schweizerhof, geboren in Heilbron (Duitsland). Zij was toen 21 jaar oud, hij 34. Dit huwelijk was te Zeist. Jacobus overleed op 59 jarige leeftijd in 1950. Sofie overleed in 1997 op 94-jarige leeftijd. Ze liggen op Bosrust.

In het adresboek staat Mevr. Wed. J. J. E. H. Ch. Struiving, geb. Kleppe. Dat is een mond vol voor dat de vrouw van Struiving daar woont. Het betreft Catharina Kleppe. Haar man, Jacob Jan Evert Herman Christiaan Struiving is op 42 jarige leeftijd in 1933 overleden. Vlak voor de woning gebouwd werd. Ze hadden minstens een zoon (Herman). Catharina overleed in 1970.

Verder nog leuk uit de krant: In 1939 bij de gevonden voorwerpen hebben ze een grijze poes gevonden (ik weet niet of die inmiddels al opgehaald is). De advertentie van december 1944 (hongerwinter!) is wat lastig te ontwarren: Een verpleegster met (op) leeftijd biedt zich aan in ruil voor 2 gestoffeerde (ingerichte) kamers en kost en inwoning. Mogelijk weduwe Sofie met haar zoon Herman? Hoewel die toen 30 was en getrouwd. In februari 1945 wordt er van alles te ruil aangeboden door Catharina Struiving. Te ruilen tegen diversen. In 1948 biedt (nog steeds Catharina?) pension aan.

Fast forward naar de jaren 70 waarin het echtpaar Sies – Van der Leer op 7 november 1974 40 jaar getrouwd is. Zij wonen op Da Costalaan 5. Sinds 2007 woont het huidige gezin er.

Da Costalaan 7

Over nummer 7 niet veel bekend. Opmerkelijk dat Esko en v. Tellingen apart worden genoemd op nummer 7. Dit is immers het echtpaar Hendrik Karel Esko (1904-1975, Zeist) en Wilhelmina van Tellingen (1904-1995, Zeist). Zij trouwden in 1931 in Zeist. Ze zijn begraven op Bosrust. Maar wacht, het is al opgelost. Weduwe van Tellingen-Deventer is de moeder van Wilhelmina: Fijtje van Deventer. Haar man Wijnand van Tellingen, de vader van Wilhelmina, overleed in 1911 te Zeist en klaarblijkelijk trok ze bij dochter en schoonzoon in. In 1939 vragen ze nog om een hulp in huis. In december 1942, midden in de oorlog, viert Hendrik zijn jubileum bij textielgroothandel Van Wees & Weiss aan het Broederplein. In 2020 werd dit huis voor het laatst verkocht.

Da Costalaan 9

In het adresboek van 1941 wordt Van Schaik genoemd. Johannes Petrus van Schaik kwam in najaar 1935, toen de woning net opgeleverd was, over vanuit Soerabaja (Nederlands Indie). Hij was echter in 1899 in Zeist geboren en trouwde in 1924 met Hermina Christina Melsert te Zeist. In 1925 werd zoon Johannes Hermanus geboren en in 1927 volgde dochter Hermina Christina. Kennelijk zijn ze tussendoor in de voormalige kolonien geweest en kwamen terug naar hun roots. Helaas overleed Johannes in 1946 op 46-jarige leeftijd. Hermina werd maar liefst 99 en overleed in 1999. Meer bekend over het intrigerende woord “vliegtuigmaker” is er helaas ook niet. In een ander adresboek is nog de vermelding dat dit bij de Koninklijke Marine was. In 2021 werd de woning voor het laatst verkocht.

Da Costalaan 11

De eerste bewoner is A. J. Lousam aldus het adresboek van 1936. Nu is dat bijzonder, want die naam is nergens te vinden. Noch in de archieven, noch op internet. Het lijkt een Portugese naam te zijn. Maar met wat speurwerk blijkt het Arie J. Lousain te zijn die met zijn vrouw vanuit Amsterdam in september 1935 het huis betrekt. De enige Arie J. Lousain die sporen nalaat online is door heel Nederland getrokken, mogelijk bij de douane, politie of marechaussee met diverse standplaatsen. In 1936 staat in het adresboek A.J. Lousen. Weer een andere spelling. Weer weinig te vinden. In de 1937 editie? A.J. Lonsain. Arme man.. Maar… Nu ook een B. Lonsain en wel op de Roemer Vischerlaan 69. Daar kijk je op uit vanuit de Da Costalaan. Er is in 1952 een Bertus Lonsain overleden in Zeist. En er waren meer Lonsains in Zeist. Dit moeten ze wel zijn. Er was een Arie J. Lonsain, personeelslid bij de NS in die tijd.

In 1938 biedt E. Dubois een cursus Zweeds aan op dit adres. In de editie van 1941 zien we Wed. Dubois geb. Schoonmans en inmiddels ook al weer doorgehaald. E. Dubois-Schoonman (zonder s) woonde eerder aan de Pauw van Wieldrechtlaan en was actief lid van de NL Vereniging van huisvrouwen, afdeling Zeist. E. Schoonman is Isabella Johanna Anna Maria “Ella” Schoonman (1893) uit Doetinchem. Zij trouwde in 1920 in Zeist met Jacobus Johannes Dubois (1890) uit Wijk bij Duurstede. Hij was onderwijzer en werd later accountant op de Kersbergenlaan 17. In februari 1922 krijgen ze zoon Willem Frederik Dubois. In 1923 zoon Marinus Johannus Dubois en in 1925 zoon François Louis “Frans” Dubois. Het gezin lijkt op de Slotlaan te hebben gewoond alvorende naar Da Costalaan te komen. In 1939 komt ene Geertje Haije, zonder beroep, vanuit Woerden er ook wonen. Ik vermoed hulp in huis. In februari 1941 overlijdt J.J. Dubois. Ella woont tot minstens 1942 nog in Da Costalaan 11. Op 9 december 1943 overlijdt Frans op 18 jarige leeftijd na een operatie en voorbeeldig gedragen lijden aldus de Zeister Courant. Ella woont op dat moment met haar zoons op Dalweg 12. In 2016 kwamen de huidige bewoners erin.

Da Costalaan 13

In het adresboek van 1936 staat Mej. A. M. Deddens

Da Costalaan 2

Da Costalaan 4

Da Costalaan 6

Da Costalaan 8

Da Costalaan 10

Oude Arnhemseweg 305

Roemer Visserlaan 68

Naamsverklaring Da Costalaan

Isaac da Costa stamde uit een Portugees-joodse patriciërsfamilie uit Amsterdam en studeerde aan het Atheneum Illustre. In 1813 leerde hij Willem Bilderdijk kennen, wat van groot belang voor zijn verdere leven zou zijn. Na zijn rechtenstudie in Leiden werkte hij in Amsterdam als advocaat. Mede onder invloed van Bilderdijk ging hij over tot het Christendom en liet hij zich in 1822 dopen. Met hart en ziel bestreed hij ongeloof en de revolutie. Van 1834 tot 1840 was hij redacteur van het tijdschrift Nederlandsche stemmen over Godsdienst, Staat, Geschied- en Letterkunde.

Als 15-jarige debuteerde hij als dichter met Lof der Dichtkunst. Zijn eerste publicatie was De Verlossing van Nederland (1814). In 1821-1822 verscheen in twee delen zijn Poëzy. Naast gedichten schreef Da Costa ook theologisch en historisch werk. Veel van zijn voordrachten zijn (later) uitgegeven. De laatste jaren van zijn leven hield hij zich hoofdzakelijk bezig met de uitgave van De dichtwerken van Bilderdijk (1856-1859, 15 delen) en de daaraan toegevoegde De mensch en dichter W. Bilderdijk (1859).

Een voorbeeld van zijn werk is een gedicht uit het 2^de deel van Poëzy (1822):

HET PAARD
Het krijgspaard, in wiens aâm de roode dampen snuiven
Van d’ opgezwollen moed, die hem de borst vervult,
Doet met ijzren hoef den grond rondom stuiven,
Daat ’t uit te breken poogt in prikklend ongeduld!
Met vaste hand en knie bedwingt hem zijn Berijder,
Tot dat de schelle klank der krijgstrompetten stijgt!
Maar ’t teeken wordt gehoord! Nu viert de forsche Strijder
De teugels aan het dier, dat naar de ontmoeting hijgt!

Het voert zijn meester, als op vleugels, ter viktorie,
Springt tegen kogels in, en over lijken heen,
En, door gehoorzaamheid deelachtig aan glorie,
Is ’t oorlogshafte ros met zijn Berijder één!
Mijn God! Mijn ziel verlangt voor U ten strijden te spoeden!
Maar gaat die zucht te ver, ô! Tem mijn ongeduld!
Het klemmen van Uw toom zal my de hoop doen voeden,
Dat Ge in den dag des strijds mijn Ruiter wezen zult!

Bedrijven

• Da Costalaan 5 – Timmerman Bouwrecht Advocatuur 
• Da Costalaan 6 – Heyyou recruitment, IT recruitment

Noot redactie: dit stuk komt uit 2009 en is in mei 2026 met enige aanpassing online gezet. O.a. de bedrijven moeten nog worden geupdate.